Indicatoren

Als eenmaal de gewenste resultaten zijn bepaald aan de hand van de (gezamenlijke) impactanalyse en de gemonetariseerde uitkomsten is het tijd voor de volgende stap: het bepalen van de indicatoren die de resultaten of voortgang kunnen laten zien.

Indicatoren zijn vooraf bepaalde, specifieke, objectief waarneembare en meetbare karakteristieken die veranderingen of voortgang kunnen laten zien. In 2015 bracht de WHO (Wereld Gezondheid Organisatie) een gids voor het met behulp van kernindicatoren meten van de mensvriendelijkheid van steden uit. Meer lezen. Hieronder breng ik de belangrijkste punten uit dit rapport naar voren.

Indicatoren figuren WHO 1

Bovenstaande figuur nagemaakt van de WHO geeft aan hoe bepaalde middelen en structuren (de zogenaamde inputs) interventies mogelijk maken in de vorm van beleid, diensten of programma’s (de outputs) zodat de mensvriendelijkheid van de fysieke en sociale omgeving zal verbeteren op de korte of middellange termijn (de outcomes). De uitkomsten zullen op hun beurt bijdragen aan de verbetering van de gezondheid en welzijn van (oudere) burgers op de lange termijn (de impact). De WHO plaatst rechtvaardigheid (equity) als overkoepelend principe middenin de figuur om te benadrukken dat het garanderen van rechtvaardigheid bij het verdelen van de inputs, outputs, outcomes en impact uitermate belangrijk is.

Input indicatoren: Deze vormen de bronnen en structuren die essentieel zijn voor het succesvol initiëren, ontwikkelen en behouden van mensvriendelijke omgeving initiatieven. Zij gaan na hoe het staat met de beschikbaarheid, toewijzing en gebruik van deze bronnen en structuren gedurende een bepaalde periode.

Output indicatoren: richten zich op de interventies om mensvriendelijke omgevingen te realiseren. Bijvoorbeeld beleidsmaatregelen, diensten of programma’s.

Outcome indicatoren: wat zijn de korte tot middellange termijn veranderingen die gerealiseerd zijn in het sociale en fysieke domein. Zij slaan vooral terug op de toegankelijkheid en inclusie van mensvriendelijke omgevingen, zoals fysieke toegang tot publieke diensten, beschikbaarheid betaalbare en toegankelijke woningen, beschikbaarheid van informatie.

Impact indicatoren: Impacts in dit verband zijn de langere termijn veranderingen in de gezondheid van mensen, hun fysiek, cognitief en emotioneel functioneren en welzijn.

Rechtvaardigheid indicatoren (equity indicators): de afwezigheid van systematische ongelijkheid in gezondheid tussen sociale groepen met verschillende sociale voor- of nadelen. In het Urban HEART programma van de WHO zijn indicatoren hiervoor ontwikkeld.
  • Gezondheid outcome indicatoren
    • Samenvattende indicatoren: bijvoorbeeld sterftecijfers voor kinderen of ouderen
    • Ziekte-specifieke sterfte en morbiditeit indicatoren: leeftijd gerelateerde sterfte aan diabetes per 100.000 inwoners
  • Sociale determinanten van gezondheid
    • Fysieke omgeving en infrastructuur: schoon water, aanwezigheid van sanitair, gunstige arbeidsomstandigheden, veilige buurten
    • Sociale en menselijke ontwikkeling: toegang tot onderwijs en zorgvoorzieningen, voeding en voedselveiligheid, mogelijkheden om de persoonlijke levensstijl en zorgpraktijk te verbeteren samenhangend met lage zorggeletterdheid
    • Economie: toegang tot krediet en kapitaal, werkgelegenheid, voorkomen van armoede
    • Bestuur: betrokkenheid bij besluitvorming en toegang tot middelen om gezondheid te verbeteren

Door iedere indicator per bevolkingsgroep of territorium (leeftijd, geslacht, buurt, gemeente, of socio-economische groep) toe te passen wordt zichtbaar hoe het gesteld is met de rechtvaardigheid per groep.

KERNINDICATOREN

De WHO presenteert vervolgens de kernindicatoren, een minimale set van indicatoren dat gebruikt kan worden bij het monitoren en evalueren van mensvriendelijke stedelijke omgevingen. Deze set kan het best gebruikt worden om de mogelijkheden van verdere ontwikkeling van mensvriendelijke omgevingen te duiden en de resultaten van de set niet te zien als een definitief oordeel over goed of fout.

  Indicatoren figuren WHO 2
 Rechtvaardigheid maatregelen
  • Verschil tussen de gemiddelde bevolking en de best haalbare uitkomsten
  • Verschil tussen twee referentiegroepen
Toegankelijke fysieke omgevingen uitkomsten
  • Mogelijkheid om te wandelen in de buurt
  • Toegankelijkheid van openbare ruimten en gebouwen
  • Toegankelijkheid van openbaar vervoer
  • Toegankelijkheid van openbaar vervoer haltes
  • Betaalbaarheid van huisvesting

Inclusieve sociale omgeving uitkomsten

  • Positieve houding tegenover ouderen
  • Betrokkenheid bij vrijwilligerswerk
  • Betrokkenheid bij betaald werk
  • Betrokkenheid bij sociale culturele activiteiten
  • Deelname in lokale besluitvorming
  • Beschikbaarheid van informatie
  • Beschikbaarheid van zorg en sociale diensten
  • Economische veiligheid

Dit alles heeft lange termijn effect op welzijn en de kwaliteit van leven.

Voor meer informatie over databronnen en berekeningen: zie het WHO rapport.